FCR (Yem Dönüşüm Oranı) nedir ?

Uzun açılımı İngilizce Feed Conversion Rate olan, Türkçeye de Yem Dönüşüm Oranı olarak çevirdiğimiz FCR; balıklara bir kilo yem vererek elde ettiğimiz canlı ağırlığı gösteren bir değerdir. Bilimsel olarak “verilen yem miktarı / elde edilen canlı ağırlık” şeklinde hesaplanmaktadır. Bu değere karşılık gelen sayı, belki de entansif yetiştiriciliğin başladığı günden bu yana gerek su ürünleri üreticilerinin gerekse de balık yemi üreticilerinin başını bolca ağrıtmıştır. Zira, yukarıdaki formülün sonucuna bakan herkes, 1 ‘den küçük bir sayı ile karşılaşmayı hayal  etmektedir. Su ürünleri yetiştiriciliğindeki amacımız, en az yem tüketimi ile en çok canlı ağırlığa sahip bireyi pazara sürmektir. Bu nedenle de 1 kg. canlı ağırlık elde edebilmek için 1 ‘in altında  ya da 1 ‘e eşit bir değer ile karşılaşmak şüphesiz balık üreticisini ve yem üreticisini memnun edecektir.

Dilerseniz, yem yapım teknolojilerine ve üretim sistemlerine bakarak FCR’nin günümüze dek geçirdiği evrimden biraz söz edelim ve karşılaşabileceğimiz yem dönüşüm oranlarını değerlendirelim. Klasik anlamda, dünyada su ürünleri yetiştiriciliğinin geçmişi önce sazan, sonrasında da alabalıkla başlayan tatlı su yetiştiriciliğine dayanmaktadır. Elbette ki entansif yetiştiriciliğin ilk başladığı dönemlerde balık yemi kavramı henüz gelişmemiş olduğundan, üreticiler balıklarını, tüketebileceğine inandıkları hammaddeler veya formülize edilmemiş karışımlar ile beslemekteydiler. Zaman zaman yaş yemler de bu besin grupları içerisinde yer almaktaydı. Bu dönemlerde, 1 kg. canlı ağırlığa ulaşabilmek için 3-4 kg. civarında yem tüketilmesi gerekiyordu.  Deniz balıkları yetiştiriciliğinde ise ekonomik önemi olmayan balıklar ya da ucuz bulunduğu zamanlarda kalamar ve karides gibi canlılar yaş yem olarak kullanılmaktaydı. Bu şekildeki besleme sonucunda 1 kg. balık eldesi için 4.5-5 kg. karışım harcanacağı ön görülmekteydi. Karma yem teknolojisinin gelişimi ile birlikte, formülasyonlara dayalı, balıkların besin madde gereksinimlerini karşılamaya yönelik yemler imal edilmeye başlandığında bu oranlar belirgin derecede azalmaya başladı. Örneğin; alabalıklarda bu oran 1.3-1.5 şeklinde gerçekleşirken, çipura ve levrekte 2.4-2.7’lik değerlere ulaşılmaya başlandı. Karma yemlerin yapısının garanti edilmiş olması yani; bileşimindeki hammaddelerin ve besin madde içeriklerinin her parti yemde aynı olduğunun belgelenmesi ile birlikte üreticiler elbette ki balık yemi fabrikalarında üretimi yapılan, istedikleri zaman istedikleri miktar kadar sipariş verebilecekleri yemlere ilgi gösterdiler. Yem fabrikaları da bu ilgiye kayıtsız kalmadan üretim sistemlerini ve formüllerini güncelleyerek üreticilerin bu ilgisine karşılık verdiler.

Günümüzde ekstruder adını verdiğimiz, yemin belirli bir basınç altında ve sıcaklık derecesinde pişirilmesi sistemine dayandırılarak üretilen yemlerle beslenen balıklarda yukarıda örneklerini verdiğimiz oranlar daha da düşmeye başlamıştır. Alabalıklarda bu değer 1 kg. canlı ağırlik için 1.0-1.2 kg., çipura ve levrekte ise 1.6-1.8 kg. değerlerine ulaşmıştır. Tabii ki bu değerler hepimiz için son derece sevindirici sonuçlardır. Balık besleme ve yem teknolojisi konusuna emek veren araştırıcıların da en önemli hedefi, deniz balıkları için yukarıda verilen değerlerin biraz daha aşağıya çekilebilmesi konusunda yoğunlaşmıştır.

FCR değerinin yorumlanması konusunda su ürünleri üreticileri, balık yemi üreticileri ve bilim adamları zaman zaman farklı açıklamalar yapabilmektedir. Aslında doğru bildiğimiz, belki de söyleniş tarzlarından kaynaklanan bir takım yanlışlara da değinilmesi yararlı olabilir. Öncelikle; tatlı su balıklarında 1’ in altındaki FCR oranlarına rastlanılması pek mümkün değildir. Çünkü; entansif yetiştiricilik koşullarında; yani balık besleme açısından baktığımızda, ortamda hiçbir besin maddesi bulunmaksızın balıkların tamamen insan kontrolü altında beslenmesine dayalı üretim sisteminde, 1 kg. canlı ağırlık elde edebilmek için yine 1 kg. yem verilmesi gerekmektedir. Bunun aksi, yani 1’ in altındaki yem miktarlarına ulaşılması ancak iki şekilde olabilir.

Bunlardan birincisi; yem formülasyonunda yüksek oranda kalsiyum ve fosfor kullanılması ile sağlanabilir. Bilindiği gibi kalsiyum ve fosfor elementleri, balıkların iskelet yapısı için son derece önemli elementler olup, bu elementlere bağlı olarak iskelet ve kas sisteminin gelişmesi mümkün olabilir. Bu elementler, yem içerisinde bulunmasa da suyun kimyasal bileşimi bu elementlerce zengin olduğu takdirde balıkların bunlardan yararlanması mümkün olabilmektedir. Ancak; bu elementlerden kaynaklanan canlı ağırlık artışı, üreticiye et miktarındaki artış olarak değil, kemik ve kas dokudaki ağırlık artışı olarak geri döneceğinden maddi anlamda getiriden çok götürüsü olacaktır.

İkincisi ise; yetiştiricilik yapılan alandaki organik madde yüküne bağlı olarak; beton ve toprak havuz yetiştiriciliğinde ortamda, karma balık yemlerinin dışında da canlı yem kaynaklarının (fitooplankton, zooplankton, çeşitli Crustaceae türleri vb) bulunması ve balıkların karma yemler ile birlikte bu canlı yemleri de tüketmesine bağlı olarak FCR değerinin düşük çıkması mümkün olabilmektedir.

Değerli üreticilerimizin gerek kendi işletmelerindeki gerekse de diğer üreticilerle yaptıkları değerlendirmelerde yukarıdaki bilgilerin yararlı olacağını umut ederiz.

Kaynak kişi:  Dr.Özgür ALTAN- Ege üniversitesi

Bilim insanlarımıza emeklerinden dolayı teşekkür ederiz.Bloğumdan sevgilerle

The URI to TrackBack this entry is: https://aliselim66.wordpress.com/2010/03/31/fcr-yem-donusum-orani-nedir/trackback/

RSS feed for comments on this post.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: